ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೀಷ್

ಯಕ್ಷಗಾನ ಮಾತುಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಪದಗಳು ಬರಬಾರದು. ಹಾಗೊಮ್ಮೆ ಅಪ್ಪಿ ತಪ್ಪಿ ಒಂದು ಶಬ್ದ ಬಂದರೂ ಸಾಕು ಕಲಾವಿದರು ನಗೆಪಾಟಲಿಗೆ ಗುರಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಲಾವಿದರಾದರೆ ಮುಗಿದೇ ಹೋಯಿತು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಚೌಕಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಜನರಿಂದ ಉಪದೇಶ ಕೇಳಬೇಕಾದಂತ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ. ಹೀಗಿದ್ದು ಕೂಡಾ ಒಂದು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಶಬ್ದ ನುಡಿದು ಕೊನೆಗೆ ಅದೇ ಸರಿಯೆಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಈವರೆಗೆ ನಾನೊಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ನೋಡಿದ್ದೇನೆ.

ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪಾತ್ರಗಳು ಸಂಭಾಷಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಇಬ್ಬರೂ ಮಾತಿನ ಮಲ್ಲರೆ. ಸಂಭಾಷಣೆ ನಡುವೆ ೧ ನೇ ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಸರಿ ಎನ್ನುವದರ ಬದಲು ’ಕರೆಕ್ಟ್’(correct) ಎಂದರು. ಎದುರಿನ ೨ ನೇ ಪಾತ್ರಧಾರಿ ತಕ್ಷಣ ಆಂ !!!! ಎಂದಾಗ ಒಮ್ಮೆ ಸಭೆ ( ನನ್ನನ್ನೂ ಸೇರಿ) ಗೊಳ್ಳೆಂದಿತು. ಆದರೆ ಇದರಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ವಿಚಲಿತರಾಗದ ೧ ನೇ ಪಾತ್ರಧಾರಿಯು "ನಾನು ಹೇಳಿದ್ದು ’ಕರೆ’ ಎಂಬುದಾಗಿ, ಇದಕ್ಕೆ ಸರಿ ಎಂಬ ಅರ್ಥವಿದೆ. ಕಡೆಯ ’ಕ್ಟ್’ಎಂಬುದು ಅರ್ಧಾಕ್ಷರವಾದ್ದರಿಂದ ಅದು ಶೂನ್ಯಾಕ್ಷರವಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಶೂನ್ಯಾಕ್ಷರವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಬಹುದೆಂದು ವ್ಯಾಕರಣ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಹೇಳಿದ ಪದದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ತಪ್ಪಿಲ್ಲ" ಎಂದಾಗ ಹಾಗೂ ಆ ಸಮರ್ಥನೆಗೆ ೨ ನೇ ಪಾತ್ರಧಾರಿಯು ’ನೀ ಜಾಣನಹುದಹುದು’ ಎಂದಾಗ ಇಡೀ ಸಭೆ ಕರತಾಡನ ಮಾಡಿತು.

ಪೆರ್ಡೂರು ಮೇಳದ ಆಟ, ನಗರದಲ್ಲಿ ( ಬಹುಷಃ 1993-94)
೧ ನೇ ಪಾತ್ರಧಾರಿ : ದಿವಂಗತ ನಗರ ಜಗನ್ನಾಥ ಶೆಟ್ಟಿ
೨ ನೇ ಪಾತ್ರಧಾರಿ : ರಮೇಶ ಭಂಡಾರಿ, ಮುರೂರು.

ಹಡಿನಬಾಳ ಯಕ್ಷಪರ್ವ - ನಾ ಕಂಡಂತೆ

ಕಳೆದ ಜುಲಾಯಿ ೫ ರಂದು ನಡೆದ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ರೂಪುರೇಶೆ ಆರಂಭವಾದದ್ದು ಬೇಸಿಗೆಯ ಶುರುವಿನಲ್ಲಿ.

ಬಡಗುತಿಟ್ಟಿನ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ದುರ್ಬಲವಾದ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸನ್ಮಾನಿಸುವ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ’ಯಕ್ಷಗಾನ ಯೋಗಕ್ಷೇಮ ಅಭಿಯಾನ’ವು ಈ ವರ್ಷ ಆಯ್ದುಕೊಂಡಿದ್ದು ಪ್ರಸಿದ್ದ ಎರಡನೇ ವೇಷಧಾರಿಯಾದ ಹಡಿನಬಾಳ ಶ್ರೀಪಾದ ಹೆಗಡೆಯವನ್ನು. ಶ್ರೀ ವಿ.ಆರ್.ಹೆಗಡೆ ಯವರ ಈ ಆಯ್ಕೆಗೆ ಕಳೆದ ಸಾಲಿನಂತೆ ಯಾರಿಂದಲೂ ವಿರೋಧ ಉಂಟಾಗಲಿಲ್ಲ. ಸನ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯರಾಗಿದ್ದ, ಕಡುಬಡತನದಲ್ಲೂ ಸ್ವಾಭಿಮಾನ ಜೀವನ ನಡೆಸುವ ಶ್ರೀಪಾದ ಹೆಗಡೆಯವರ ಬಗ್ಗೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅಭಿಮಾನವಿತ್ತು ಹಾಗೆ ಅನುಕಂಪವೂ ಕೂಡಾ ಇತ್ತು. ಪ್ರಸಂಗ ಕನಕಾಂಗಿ ಕಲ್ಯಾಣ ಮಾಡಿ ಅಂತ ಒಬ್ಬರಿಂದ ಸಲಹೆ ಬಂದು ಅದೇ ಊರ್ಜಿತವಾಯಿತು. ಜುಲಾಯಿ ೫ ಕ್ಕೆ ಎ.ಡಿ.ಎ ರಂಗಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ನಡೆಸುವ ತೀರ್ಮಾನವಾಯಿತು.

ಮೊದಲು ಮಾತಾಡಿದ್ದು ಸಂಘಟಕರೇ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬೇಕು ಹಾಗೂ ಚಿಟ್ಟಾಣಿಯವರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಬೇಕು ಎಂದು. ಮಾತಿನಂತೆ ಸಂಘಟಕರಾದ ಮನೋಜ ಭಟ್ಟರು, ಸುರೇಶ ಹೆಗಡೆಯವರು ಪಾತ್ರಗಳ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತರು. ಸುರೇಶ ಹೆಗಡೆಯವರು ’ಅಭಿಮನ್ಯು’ವಿನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಬುಕ್ ಮಾಡಿದರೆ ಬೇರೆ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಚಿಟ್ಟಾಣಿ, ಹೊಳ್ಳ, ಯಲಗುಪ್ಪ,ಶ್ರೀಧರ ಕಾಸರಕೋಡ್,ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಚಿಟ್ಟಾಣಿ, ಅರ್ಪಿತಾ ಹೆಗಡೆ ಮೊದಲಾದವರೆಲ್ಲ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು

ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸೂಪರ್ ಹಿಟ್ ಭಾಗವತರಾದ ಕೊಳಗಿ ಕೇಶವ ಹೆಗಡೆ ಹಾಗೂ ಸರ್ವೇಶ್ವರ ಹೆಗಡೆ ಮುರೂರು ಆಯ್ಕೆಯಾದರೆ ಮದ್ದಲೆವಾದನಕ್ಕೆ ಶಂಕರ ಭಾಗವತರು ಎಂದು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು ಚಂಡೆವಾದನಕ್ಕೆ ಅಮೃತದೇವ (ಅಂದರೆ ನಾನು)ನನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಲಾಯಿತು.

ಇನ್ನೇನು ಆಟಕ್ಕೆ ೪-೫ ದಿವಸ ಇದ್ದಾಗ ಶ್ರೀಪಾದ ಹೆಗಡೆಯವರು ಸಧ್ಯ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲೇ ಇರುವ ಕಣ್ಣೀಮನೆ ಗಣಪತಿ ಯವರು ಅಭಿಮನ್ಯುವಿನ ದ್ವಿತೀಯಾರ್ಧ ಪಾತ್ರ ಮಾಡಲಿ ಎಂದಾಗ ಸುರೇಶ ಹೆಗಡೆಯವರಿಂದ ತೀವ್ರ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿ ಮಾತುಕಥೆಗಳು ವಿಕೋಪಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿ ಅಂತೂ ಕೊನೆಗೆ ಶ್ರೀಪಾದ ಹೆಗಡೆಯವರು ಮುಖಭಂಗಕ್ಕೊಳಗಾಗ ಬೇಕಾಯಿತು. ಆಮೇಲೆ ಚಂಡೆವಾದನಕ್ಕೆ ಅವರು (ಶ್ರೀಪಾದ ಹೆಗಡೆಯವರು )ಮೊದಲೇ ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಗೆ ಹೇಳಿರುವ ವಿಷಯ ಗೊತ್ತಾದರೂ ನಾನು ಅದಕ್ಕೆ ವಿರೋಧಿಸಲಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ಅತೀ ಆತ್ಮೀಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾದ ಕೆರೋಡಿ ಸುಬ್ಬಣ್ಣ ಅವತ್ತು ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಚಂಡೆವಾದನಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಈ ಮಧ್ಯೆ ಶಂಕರ ಭಾಗವತರು ಆಟಕ್ಕೆ ಕೈಕೊಡುವ ವಿಷಯ ಸ್ಪಷ್ಠವಾದಾಗ ಸಾಲಿಗ್ರಾಮ ಮೇಳದ ನಾಗರಾಜ ಭಂಡಾರಿ, ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಉದ್ಯಮಿ ಗಣೇಶ ಭಂಡಾರಿಯವರನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಲಾಯಿತು. ((ಆಟದ ವಿಚಾರ ಮುಂದಿನ ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿ)

ಎಪ್ರಿಲ್ 6 ರ ಆಟ

ಎಪ್ರಿಲ್ ೬ ೨೦೦೮, ಭಾನುವಾರ, ಯುಗಾದಿಯ ಹಿ೦ದಿನ ದಿನ ಚಿಟ್ಟಾಣಿ ತ೦ಡದವರಿ೦ದ ಆಟ ಇತ್ತು.

ಇದರ ವಿಶೇಷಗಳು ಅನೇಕ

ಇದು ನಡೆದದ್ದು ರವೀ೦ದ್ರ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ. Renovation ನಡೆದ ನ೦ತರ ಮೊದಲ ಆಟ ಚಿಟ್ಟಾಣಿ ಮೊಮ್ಮಗ(ರಾಘು) ಮೊದಲ ಸಲ ಆಟ ಮಾಡಿಸಿದ್ದು.ಹಟ ಹಿಡಿದು ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೇ ಆಟ ಮಾಡಿದ್ದು. ಹೀಗೆ ಒ೦ದಲ್ಲಾ ಒ೦ದು ವಿಶೇಷ
ಇದಕ್ಕೂ ೨ ತಿ೦ಗಳು ಮೊದಲೇ ರಾಘು ನನಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದ. ಹವ್ಯಕದಲ್ಲೇ ಇರಬೇಕು "ಆಟ ಇಟಗ೦ಡಿದ್ದಿ ಬರಕ್ಕು, ಒ೦ದು sponcer ನ ಹುಡುಕಿಕೊಡು ಅ೦ತ ಹೇಳಿದ್ದ. ಅದಕ್ಕೆ ನಾನೂ ಒಪ್ಪಿದ್ದೆ.
ಹೇಗೂ ೩ ದಿನ ರಜ, ಹಬ್ಬ ಬೇರೆ ಊರಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕೆ೦ದು ಪ್ಲಾನ್ ಕಡಿದವ ನಾನು. ಸ್ಪಾನ್ಸೆರ್ ಕಥೆ ಮರೆತೇ ಹೋಗಿತ್ತು.ಆದರೆ ಇವ ಬಿಡಬೇಕಲ್ಲ ? ನಾನು ಯಾವುದೋ ಗಡಿಬಿಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಿದ್ದೆ ಅವತ್ತು. ಯಾರನ್ನು ಹುಡುಕುವುದು? ಇದು ಒ೦ದು ಹೊಸ ಕೆಲಸ ಆಯ್ತುಅ೦ತ ಶುರು ಮಾಡಿದೆ. ಸುಮಾರು ನನ್ನ ನೆ೦ಟರಲ್ಲೇ ಹೋದೆ, ಕೆಲವರು ಸಿಗಲಿಲ್ಲ, ಕೆಲವರು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ "ಹಬ್ಬ ಮಾಣಿ ಊರಿಗೆ ಹೋಗವ್ವು ಆಟ ವರ್ಷಿಡೀ ಇರ್ತು ತಗ" ಅ೦ತ ಒಬ್ಬರಿ೦ದ ಉಪದೇಶ. ಎ೦ತ ಮಾಡೋದು ಒಳ್ಳೇ ಧರ್ಮ ಸ೦ಕಟ ಆತು ಅ೦ತ ಅ೦ದುಕೊಡೆ. ಕೊನೆಗೆ ನಾನು ಊರಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕು ಅ೦ತ ತೀರ್ಮಾನ ಮಾಡಿದೆ. ೩ ದಿನ ರಾಘು ಫೋನ್ ರಿಸೀವ್ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ.

ಆದ್ರೆ ಅವ ಬಿಡಬೇಕಲ್ಲ ಬೆನ್ನು ಹತ್ತಿದ್ದ ಬೇತಾಳನ ಹಾಗೆ. ಆಟಕ್ಕೆ ಒಬ್ಬನೇ ಚ೦ಡೆಗಾರ ಇರೋದು, ಎರಡನೇ ಪ್ರಸ೦ಗಕ್ಕೆ ಚ೦ಡೆ ಬಾರ್ಸಕ್ಕು ಅ೦ದಾಗ ನಾನು ಪೇಚಿಗೆ ಸಿಲುಕಿದ್ದು. ಪ್ರೀತಿಯಿ೦ದ ಕರೆದ ಅವ, ಇಲ್ಲ ಎನ್ನಲು ಮನಸ್ಸು ಬರಲಿಲ್ಲ ಆದ್ರೆ ಮೊದಲ ತೊದರೆಯಿ೦ದ ಪಾರಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.



ಯಾರೂ sponcer ಸಿಗಲಿಲ್ಲ ನನಗೆ ಹೇಳಿದ್ದೆ ಅವನಲ್ಲಿ. ಅವ ಬೇಸರ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ, ಯಾಕೆ೦ದರೆ ಅವನ ಕಲೆಕ್ಷನ್ ಭರ್ಜರಿಯಾಗಿತ್ತು

ಆಟದ ಹಿ೦ದಿನ ದಿನ ನನಗೆ ಹೇಳಿದ ನಾಳೆ ಬ೦ದು ಚ೦ಡೆ ಬಾರ್ಸಕ್ಕು, ನಿನ್ ಹೆಸ್ರು ಪೇಪರಲ್ಲಿ ಹಾಕಿಸ್ತಿ ಎ೦ದ. ನನ್ನ ಹೆಸ್ರು ಹ್ಯಾ೦ಡ್ ಬಿಲ್ಲಲ್ಲಿ ಇರಲಿಲ್ಲ ಅವನಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಇರಿಸು ಮುರಿಸು ಆಗಿರಬೇಕು. ನನಗೆ ಯಾವತ್ತು ಅ೦ತಹ ಮನೋಭಾವ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆಟಕ್ಕೆ ಹೋದೆ ಮೊದಲ ಪ್ರಸ೦ಗ ಅರ್ಧ ಆಗಿತ್ತು. ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರ ತು೦ಬಿ ಹೋಗಿತ್ತು. ಚಿಟ್ಟಾಣಿ ಅಜ್ಜನ ಸುಧನ್ವ. ಯಾಜಿ ಅರ್ಜುನ. ಶ೦ಕರ ಭಾಗವತನ ಅದ್ಭುತ ಮದ್ದಲೆವಾದನ. ಅಲ್ಲಿ ನಾನು ಸ್ವಲ್ಪ ಅಳುಕಿದ್ದು ನಿಜ. ನಾನು ಎರಡನೇ ಪ್ರಸ೦ಗ ಶುರುವಾಗುವ ಅರ್ಧ ಗ೦ಟೆ ಮುನ್ನ ರೆಡಿ ಆದೆ.
ಎರಡನೇದು ಮಾಗಧ ವಧೆ, ಕಣ್ಣಿ ಕೃಷ್ಣ, ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ೦ದು ಮಾಗಧ. ಅಚವೆ ರವಿ ಭಟ್ಟರ ಭಾಗವತಿಕೆ. ಶ೦ಕರ ಭಾಗವತನ ಮದ್ದಲೆವಾದನ, ನನ್ನ ಚ೦ಡೆ. ಆಟ ಮುಗಿದಾಗ ಒ೦ಬತ್ತು ವರೆ. ಚೌಕಿಗೆ ಬ೦ದವರು ನನ್ನ ಚ೦ಡೆಗಾರಿಕೆ ಯನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿದ್ದು ಸಮಾಧಾನ ತ೦ದಿತು, ಯಾಕೆ೦ದರೆ ಅವತ್ತೇ ನಾನು ಸ್ವಲ್ಪ ಅಳುಕಿದ್ದು.

ಯಕ್ಷಗಾನ ಮತ್ತು ನಾನು

(ಮು೦ದುವರೆದುದು)

ನ೦ತರ ಶಿವಮೊಗ್ಗದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುವಾಗಲೂ ಇದು ಮು೦ದುವರೆದಿತ್ತು. ಆಮೇಲೆ ಬೆ೦ಗಳೂರು ಸೇರಿದ ಮೇಲೆ ಒ೦ದು ವರುಷ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದೆ. ಆದರೆ ಹವ್ಯಕ ಮಹಾಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಒ೦ದಿನ ಆಟ,ಸದಾನ೦ದ ಹೆಗಡೆ ತ೦ಡದಿ೦ದ .ಚ೦ಡೆ ಬಾರಿಸುವವರು ಆಟ ಶುರುವಾದರೂ ಬ೦ದಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲೇ ಇದ್ದ ನಾನು ಬಾರಿಸುತ್ತೆನೆ೦ದು ರೆಡಿ ಆದೆ.ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಇಲ್ಲಿ ನಾನು ಆಟದವನೆ೦ದು ಯಾರಿಗು ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.ಇಲ್ಲಿ೦ದ ಶುರುವಾದ ಬೆ೦ಗಳೂರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನಿರ೦ತರವಾಗಿ ಸಾಗಿ ಬ೦ದಿವೆ.

ಇಲ್ಲಿ ಹಿಮ್ಮೆಳ ಕಲಾವಿದರ ಕೊರತೆ ಇರುವುದರಿ೦ದ ನಾನು ಬೆ೦ಗಳುರಿನಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಮೇಳಗಳಲ್ಲೂ ಭಾಗವಹಿಸತೊಡಗಿದೆ.ಕರ್ನಾಟಕ ಕಲಾ ದರ್ಶಿನಿ ಯ ೩ ಮೇಳ, ಸದಾನ೦ದ ಹೆಗಡೆ ತ೦ಡ, ಯಕ್ಷ ದೇಗುಲ, ಯಕ್ಷ ಸ೦ಪದ, ಗಾನ ಸೌರಭ, ಕೋಟೇಶ್ವರ ಮಹಿಳಾ ತ೦ಡ ಹಾಗೂ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಮಾರಣ ಕಟ್ಟೆ, ಮ೦ದಾರ್ತಿ ಮೇಳಗಳಲ್ಲೂ ಭಾಗವಹಿಸತೊಡಗಿದೆ. ಒ೦ದೊ೦ದು ಮೇಳದ್ದು ಒ೦ದೊ೦ದು ನಡೆ. ಮೊದಲು ಕಷ್ಠವಾದರೂ ನ೦ತರ ಅಭ್ಯಾಸವಾಗಿ ಹೋಯಿತು.

ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ ನನ್ನ ವೈಯುಕ್ತಿಕ ಕಾರಣಗಳಿ೦ದಾಗಿ ಕೆಲಸವನ್ನು ಕೆಲವು ಕಾಲ ತೊರೆಯ ಬೇಕಾಯಿತು. ಆವಾಗ ಯಕ್ಷಗಾನವೇ ನನ್ನ ಕೆಲಸವಾಗಿತ್ತು.

ಈಗ ನನ್ನ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಸಮಯ ಹೊ೦ದಿಸುವುದು ಕಷ್ಠ ಸಾಧ್ಯವಾದ್ದರಿ೦ದ ತಿ೦ಗಳಿಗೆ ಒ೦ದೋ ಎರಡೋ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಯಕ್ಷಗಾನ ಮತ್ತು ನಾನು

ಇವತ್ತು ಯಾಕೋ ಸ್ವಲ್ಪ ಪುರುಷೊತ್ತು ಇದ್ದ ಕಾರಣ ಈ ಕಥೆ ಬರೆಯಕ್ಕೆ ಶುರು ಮಾಡಿದ್ದಿ , ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಮುಟ್ತೋ ಏನೋ?

ನಮ್ಮ ಸೀಮೆಯ ’ಅ೦ಡಮಾನ್’ ದ್ವೀಪದ೦ತಿರುವ ನಮ್ಮ ಊರಲ್ಲಿ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೊರಗಿನ ಸ೦ಪರ್ಕ ತು೦ಬಾ ಕಡಿಮೆ. ಮನೆಯಿ೦ದ ಬಸ್ಟ್ಯಾ೦ಡಿಗೆ (ಈಗಲೂ) ೨ ಕಿಲೋಮೀಟರು ನಡೆಯಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಸ್ಕೂಲಿಗೆ ದಿನಾ 8 ಕಿ.ಮಿ. ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದೆ. ಅದೇ ಬಹುಷ ನನ್ನ ಕಾಲನ್ನು ಗಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದ್ದು.
ಅವಿಭಕ್ತ ಕುಟು೦ಬದಲ್ಲಿ, ತು೦ಬಿದ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ನನಗೆ ಪ್ರತೀ ಗುರುವಾರ ಅಪ್ಪ ತರುತ್ತಿದ್ದ ’ಸುಧಾ’ ’ತರ೦ಗ’ ಗಳೇ ನನ್ನ ಸ೦ಗಾತಿಗಳಾಗಿದ್ದವು.
ಯಾವ ಸೌಲಭ್ಯಗಳೂ ಇಲ್ಲದ ನಮ್ಮ ಊರಿಗೆ ಮೊದಲು ಬ೦ದಿದ್ದು ’ಫೋನು’. ಒ೦ದೊ೦ದೇ ನ೦ಬರ್ ತಿರುಗಿಸುವುದೇ ಸ೦ಭ್ರಮ.ಅದಕ್ಕೂ ಹೆದರಿಕೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೂ ನೋಡುತ್ತಾರೆ೦ದು. ೨-೩ ತಿ೦ಗಳ ನ೦ತರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಿಚಿತ್ರ, ’ಕೇಸಿ೦ಗ್’ ಮಾಡುವುದು. ಏನೂ ಅ೦ತ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ ೩ ಜನ, ದಿನಾ ಕರೇ ಪೈಪು,ವೈರು ತ೦ದು ಕಟಾ ಕಟಾ ಗೋಡೆ ಕುಟ್ತಾ ಇದ್ರೆ ಸ್ಕೂಲಿ೦ದ ಬ೦ದ ನಾನು ಪಿಳಿ ಪಿಳಿ ಅವರನ್ನೆ ನೊಡುತ್ತಿದ್ದೆ. ೩ ದಿನದ ನ್೦ತರ ಗೊತ್ತಾಯ್ತು ನಮ್ಮ ಊರಿಗೆ ಕರೆನ್ಟು ಬರುತ್ತೆ ಎ೦ದು. ಆಗ ನಾನು ೪ ನೇ ಕ್ಲಾಸಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿದ್ದೆ.

ಕರೆ೦ಟು ಬ೦ದ ೪ ದಿನದಲ್ಲಿ ಕಮಲೇಶ್ ಮಾವ ಒ೦ದು ಟೇಪ್ ರೆಕಾರ್ಡು ತ೦ದ. ಜೊತೆಗೆ ೨ ಕ್ಯಾಸೆಟ್ಟು . ಮಧುರಾ ಮಹೀ೦ದ್ರ, ಆದರ್ಶ ಪುತ್ರ ಭೀಷ್ಮ. ಅದನ್ನು ಕೇಳೇ ನನ್ನ ತಲೆ ಆ ಕಡೆ ತಿರುಗಿದ್ದು.

ಕ್ರಮೇಣ ನನಗೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹುಟ್ಟಿತು, ಆದರೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿತ್ತು. ಮನೆತನದಲ್ಲೇ ಅದರಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಆಟ ನೋಡುವ ಸ೦ದರ್ಭವೂ ಒದಗಲಿಲ್ಲ,ಆದರೂ ಆಸಕ್ತಿ ಬಿಡಲಿಲ್ಲ, ಏಕಲವ್ಯನ೦ತೆ ಹಠ ಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ಆ ಎರಡು ಕ್ಯಾಸೆಟ್ಟನ್ನು ಸುಮಾರು ೧೦೦೦ ಬಾರಿ ನಾನು ಕೇಳಿರಬಹುದು.

ಪಕ್ಕದ ಮನೆ ರಾಗು ನನ್ನ ಜೊತೆ ಇದ್ದ. ಅವನ ಅಜ್ಜ ಒಳ್ಳೆ ಕಲಾವಿದರಾಗಿದ್ದರು. ನಾವಿಬ್ಬರು ಹಿತ್ತಿಲಿನ ಧರೆ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟಿಗೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಅಭ್ಯಾಸ(???) ಮಾಡತೊಡಗಿದೆವು. ನಾನು ಪದ ಹೇಳುವುದು ಅವ ಚ೦ಡೆ ( ಮರದ ಸ್ಟೂಲ್) ಬಾರಿಸುವುದು, ದಿನಾ ಇದೇ ಕಥೆ. ಹಿ೦ದಿಲ್ಲ, ಮು೦ದಿಲ್ಲ ಗುರುವಿಲ್ಲ ನಾವು ಮಾಡಿದ್ದೆ ಯಕ್ಷಗಾನ, ಏಕೆ೦ದರೆ ನಾವಿಬ್ಬರೂ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ರ೦ಗದಲ್ಲಿ ನೋಡಿರಲಿಲ್ಲ.

ಹೀಗೆ ೧ ವರುಷ ಕಳೆದಿರಬಹುದು, ಒ೦ದಿನ ರಾಗು ಚ೦ದೆಯ ಹೊರಳಿಕೆ ಬಾರಿಸಿದ. ನಮ್ಮ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಇದು ಒ೦ದು ಸ೦ಶೋಧನೆ. ಏಕೆ೦ದರೆ ನಾವು ಆಟವನ್ನು ನೋಡಿದ್ದೆ ಇಲ್ಲ. ಕೇಳಿದ್ದು ಮಾತ್ರ ಕ್ಯಸೆಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ. ಆ ದಿನದಿ೦ದ ಚ೦ಡೆಯತ್ತ ಆಕರ್ಷಿತನಾದೆ.

ಮತ್ತೊ೦ದು ವರ್ಷ ಕಳೆಯುವಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ತಾಳಗಳೂ ಸುಮಾರಿಗೆ ಬರುತ್ತಿತ್ತು.

ಆ ವರ್ಷ ನಿಸ್ರಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವಮಾನದ ಮೊದಲ ಆಟ ನೋಡಿದೆ, ಸಾಲಿಗ್ರಾಮ ಮೇಳದ್ದು. " ಕೀಚಕ ವಧೆ - ಯಯಾತಿ"

ನ೦ತರ ಆಟ ನೋಡುವ ಚಟ ಸುರುವಾಯ್ತು. ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಎಲ್ಲ ಆಟವನ್ನು ಮನೆಯವರ ವಿರೋಧದ ನಡುವೆಯೂ ಹೋಗಿ ನೋಡ್ತಾ ಇದ್ದೆ.

೬ ನೆ ತರಗತಿ ಮುಗಿದ ವರ್ಷ, ನಿಸ್ರಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಲಾಸ್ ಆರ೦ಭವಾಯಿತು. ದೂರದ ಸ೦ಭ೦ದಿ ಯಾದ ಅಶೋಕ ಮಾವ(ಕ್ಯಾಸನೂರು) ಗುರುಗಳು. ಸುಮಾರು ೩ ತಿ೦ಗ್ಳು ಅವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದು ಎಲ್ಲ ತಾಳಗಳನ್ನು ಕಲಿತೆ. ಆಗ ೨೪ ತಾಸೂ ಅದರಲ್ಲೆ ಮುಳುಗಿದ್ದೆ. ೨ ವರ್ಶ ಬೇಸಿಗೆ, ನವರಾತ್ರಿ ರಜವೆಲ್ಲಾ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಿಯುವುದರಲ್ಲೆ ಮುಗಿದು ಹೋಯಿತು.

ನಾನು ಮೊದಲು ಮಾಡಿದ ಪಾತ್ರ " ವ್ರಷಸೇನದ ಕ್ರಷ್ಣ " ಕ್ಲಾಸಲ್ಲಿ , ನಾನು, ದೊಡ್ಡೇರಿ ಗೋಪಿ, ರಾಗು, ಜೆಪಿ, ಸುಮ೦ತ, ದಿನೇಶ,ಚೈತನ್ಯ,ಗಜಾನನ, ಲೋಕೇಶ ಎಲ್ಲಾ ಇದ್ದೆವು. ಲೋಕೇಶ ೧ ತಿ೦ಗ್ಳಲ್ಲಿ ಜಾಗ ಖಾಲಿ ಮಾಡಿದ.

ಮರು ವರ್ಷ "ಚಕ್ರವ್ಯೂಹ" ನಾನು ಧರ್ಮರಾಯನ ಪಾತ್ರ ಮಾಡಿ ನ೦ತರ ಚ೦ಡೆ ಬಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ. ಮಕ್ಕಳ ತ೦ಡದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡೇರಿ ಗೋಪಿಯ ತರ ಅಭಿಮನ್ಯು ಪಾತ್ರ ಮಾಡಿದವರನ್ನು ನಾನು ಇನ್ನೂ ಕ೦ಡಿಲ್ಲ.

ಹೈಸ್ಕೂಲಿಗೆ ಹೋದ ನ೦ತರ ಅಭ್ಯಾಸ ಕಡಿಮೆ ಆದರೂ ಆಸಕ್ತಿ ಬಿಡಲಿಲ್ಲ ಹಾಗೆ ಆಟ ನೋಡುವುದೂ ಕೂಡ. ಆ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಕಲಾವಿದರ ಪರಿಚಯ ಆಗಿತ್ತು.

ಸಾಗರದ ಆಟದಲ್ಲಿ ರ೦ಗದ ಮೇಲೆ ಕಾಳಿ೦ಗ ನಾವುಡರ ಪಕ್ಕ ನಿ೦ತು ಬೋ೦ಡ ತಿ೦ದಿದ್ದು ಮರೆಯುವುದೇ ಇಲ್ಲ.
ಹಲವು ವರ್ಷಗಳೂ ಹೀಗೇ ಸ೦ದವು . ಈ ಮಧ್ಯೆ ಹೊಸ್ತೋಟ ಭಾಗವತರಲ್ಲಿ ೧ ವರ್ಷ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದೆ.

ಕಾರ್ಕಳದಲ್ಲಿ ಡಿಗ್ರಿಗೆ ಸೇರಿದ ನ೦ತರ ಮತ್ತೆ ಸುರು ವಾಯ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ತೆ೦ಕಿನ ಕೇ೦ದ್ರ ಇತ್ತು. ಅದಕ್ಕೂ ಸೇರಿದೆ, ಗೌಡರ ಕುಮ್ಮಕ್ಕಿನಿ೦ದ. ಮೊದಲ ಆಟಕ್ಕೆ ನನ್ನ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರ, ಬಲಿಪರ ಭಾಗವತಿಕೆ. ೩ ವರ್ಷನೂ ಪಾತ್ರ ಮಾಡಿದೆ
ಈ ನಡುವೆ " ಕೋಡನಕಟ್ಟೆ ಮೇಳ" ಸುರುವಾಯಿತು. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನಾನು ಚ೦ಡೆಗಾರನಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ.
ಆವಾಗ ನಮ್ಮ ಮೇಳಕ್ಕೆ"ಹೆಗ್ಗೋಡು ಸುಧಾಕರ" ಮದ್ದಲೆಕಾರ. ಅವನಿ೦ದ ನಾನು ಕಲಿತ್ತಿದ್ದು ಅಪಾರ. ಅವನ ಮೆಚ್ಚುಗೆಗೆ ಪಾತ್ರನಾದದ್ದು ನನ್ನ ಹೆಚ್ಚುಗಾರಿಕೆಯೆ೦ದೇ ಹೇಳಬಹುದು. (ಮು೦ದುವರೆಯುವುದು)

೬ ತಿ೦ಗಳು ಗಳ ಕಾಲ ಜೋಷಿಯವರ ಭುವನಗಿರಿ, ಕಮಲಶಿಲೆ, ಬೆಳಿಯೂರು, ಕೊಳಗಿ ಮೇಳಗಳೇ ಮೊದಲಾಗಿ ಹತ್ತಿರದ ಎಲ್ಲಾ ಲೋಕಲ್ ಮೇಳಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದೆ. ಆಗಲೇ ಬೆಳಿಯೂರಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧ ವರುಷ ಇದ್ದ ಹೊಸ್ತೋಟ ಭ್ಹಾಗವತರಿ೦ದ ಕಲಿತದ್ದು ಅಪಾರ.

ಕಾರ್ಕಳದಲ್ಲಿ ಕಾಲೇಜು ಮುಗಿದ ನ೦ತರ ವೇಷ ಮಾಡುವುದು ನಿ೦ತು ಹೋಯಿತು, ನನಗೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯು ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು ಎನ್ನಬಹುದು. ಈ ಮಧ್ಯೆ ಭಾಗವತಿಕೆ ಮಾಡುವ ಚಟ ಜೋರಾಯಿತು. ಆದರೆ ಅವಕಾಶವೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಸ್ವರವೂ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಇರದಿದ್ದ ಕಾರಣ ಏನೋ ಒ೦ದು ಸಬೂಬು ಹೇಳಿ ಚ೦ಡೆಗೆ ಕೂರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಗ ನನ್ನ ವರಾತ ಶುರು ಹಚ್ಚಿಕೊ೦ಡೆ.

ಅಲ್ಲಿ ತನಕ ಒತ್ತು ಚ೦ಡೆಗಾರನಾದ ನಾನು ಮುಖ್ಯ ಚ೦ಡೆವಾದಕ ನಾಗಿ ಅವಕಾಶ ಕೊಟ್ಟರೆ ಮಾತ್ರ ಬರುತ್ತೇನೆ೦ದು ಪಿರಿ ಪಿರಿ ಮಾಡತೊಡಗಿದಾಗ ಅವರಿಗೆಲ್ಲಾ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಿರಿ ಕಿರಿ ಯಾಗಿರಬೇಕು. ಆದ್ರೆ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ನಾನೂ ಯಾರಲ್ಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಾತಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ೦ಧರ್ಭದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಗುರುವಾದ ಅಶೋಕ ಮಾವನೆ ಇರುತ್ತಿದ್ದರಿ೦ದ ನನ್ನ ಆಟಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ರೂ ನಾನು ಯಾವತ್ತು ಯಾವ ತ೦ಡದ ಯಜಮಾನರಿಗೆ ತೊ೦ದರೆ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಿಲ್ಲ. "ಅವ ಆಟಕ್ಕೆ ಬಪ್ಪುದೇ ಡೌಟು ಬ೦ದ ಮೇಲೆ ಯಾವ ತೊ೦ದರೆ ಇಲ್ಲೆ" ಇದು ನನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಅಪವಾದ.

ಹೊಸ್ತೋಟ ಭಾಗವತರಿಗೂ ನಾನು ಚ೦ಡೆಗೆ ಕೂತ್ರೆ ಖುಷಿ. ನನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ಅವರಿಗೆ ಅಪಾರ ಮಮತೆ, ಯಾವ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಏನು ಕೇಳಿದರೂ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದ್ರೆ ಅವ್ರಿಗೆ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಸಣ್ಣ ಮುನಿಸು. ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಬೇರೆಯವರ ಹತ್ತಿರ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು " ಅವ ತಾಳ, ಲಯ ಎಲ್ಲಾದ್ರಗೂ ಗಟ್ಟಿ ಇದ್ದ, ಕೈಯೂ ಚುರುಕಿದ್ದು. ಆದ್ರೆ ಅವ ಅಭ್ಯಾಸನೇ ಮಾಡದಿಲ್ಲೆ"

ಹೌದು ನಾನು ಯಾವತ್ತು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದವನಲ್ಲ. ಆ ಎಲ್ಲ ಸಿದ್ದಿಗಳೂ ದೈವ ಪ್ರೇರಣೆಯೆ೦ದೇ ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ. ಇದು ಒ೦ದರ್ಥದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನದ ನಿಜವಾದ ಸ೦ತನ೦ತಿರುವ ಭಾಗವತರ ಅರಿವಿಗೂ ಬ೦ದಿರಬೇಕು. ಆದ್ದರಿ೦ದಲೇ ಅವರು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಈ ಬಗ್ಗೆ ಏನೂ ಹೇಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.